Có một lời khuyên mình nghe rất nhiều: muốn giữ chân người xem thì cắt cảnh thật nhanh. Hai, ba giây đổi hình một lần. Người xem không kịp chán là không kịp bấm đi.
Mình làm theo. Một kênh mình làm, mỗi câu thoại là một cảnh mới. Video trông rất “chuyên nghiệp”, rất có nhịp. Rồi mình mở biểu đồ giữ chân ra xem. Đường đi xuống đều đều ngay từ phút đầu, và có mấy chỗ tụt hẳn xuống đúng ở đoạn hình đổi liên tục.
Mình mất một thời gian mới chịu nhận ra: người xem của kênh đó phần lớn là người lớn tuổi. Họ không chán. Họ mệt. Mắt chưa kịp nhìn rõ hình này thì hình khác đã nhảy vào. Họ không theo kịp, nên họ thôi.
Bài này là những gì mình rút ra về nhịp dựng. Không có công thức chung. Chỉ có cách tìm ra nhịp hợp với người đang xem kênh của bạn.
1. Nhịp nhanh hay chậm là do người xem quyết, không phải do trào lưu
Cắt nhanh hợp với người xem trẻ, quen lướt video ngắn, xem trên điện thoại trong lúc rảnh vài phút. Với họ, một cảnh đứng yên năm giây là dài.
Nhưng không phải ai cũng xem như vậy. Có người mở video dài trên tivi, ngồi xem như nghe đài. Có người xem để học, cần thời gian để hiểu từng ý. Với họ, hình đổi liên tục giống như có ai đó cứ giật áo mình trong lúc mình đang nghe chuyện.
Việc làm được: trước khi dựng, viết ra một dòng mô tả người xem chính của bạn. Họ bao nhiêu tuổi, xem trên thiết bị gì, xem để giải trí hay để hiểu một điều gì đó. Nếu không biết, vào phần số liệu người xem trong trang quản lý kênh, xem độ tuổi và thiết bị. Dòng mô tả đó quyết định nhịp, không phải video đang hot.
2. Đo bằng biểu đồ giữ chân, không đo bằng cảm giác
Lúc dựng, mình luôn thấy video của mình “vừa đủ nhanh”. Cảm giác đó không đáng tin, vì mình đã nghe kịch bản cả chục lần, mình biết trước câu sau là gì. Người xem thì không.
Biểu đồ giữ chân (đường cho biết bao nhiêu phần trăm người xem còn ở lại tại từng giây) mới nói thật. Cách đọc đơn giản:
- Đường dốc xuống đều: bình thường, video nào cũng vậy.
- Tụt thẳng xuống ở một đoạn: có gì đó ở đoạn đó làm người ta bỏ đi. Mở đúng giây đó ra xem lại.
- Có chỗ đường đi lên: người xem tua lại. Có thể vì đoạn đó hay, cũng có thể vì họ không kịp hiểu.
Ở kênh của mình, mấy chỗ tụt mạnh đều rơi vào đoạn có bốn, năm cảnh ngắn liền nhau. Còn chỗ đường đi lên lại là đoạn hình đổi quá nhanh, người ta phải tua lại để nhìn. Đó là dấu hiệu rất rõ: nhịp đang nhanh hơn sức theo của người xem.
3. Gộp câu ngắn thành một cảnh dài hơn
Thói quen dễ mắc nhất khi dựng là mỗi câu một hình. Kịch bản có ba câu ngắn liền nhau thì đổi ba hình. Nghe hợp lý, nhưng ba câu đó thường cùng nói về một ý. Đổi hình ba lần cho một ý là bắt mắt người xem làm việc gấp ba.
Cách mình sửa: đọc lại kịch bản, đánh dấu những cụm câu cùng nói một chuyện. Mỗi cụm chỉ dùng một cảnh, kéo dài suốt cụm đó. Nếu cảnh đứng yên lâu quá thì cho máy quay đẩy vào thật chậm, hoặc lia nhẹ. Hình vẫn sống, mà mắt người xem được nghỉ.
Một cảnh nên đổi khi ý đổi, không phải khi câu đổi.
Sau khi đổi sang cách này ở mấy video tiếp theo, đường giữ chân phẳng hơn hẳn ở phần giữa video. Mình không thêm hiệu ứng gì. Chỉ là bớt đổi hình đi.
4. Chậm không có nghĩa là đứng yên
Đọc tới đây, có người sẽ hiểu sai thành: vậy cứ để một hình thật lâu là xong. Không phải. Hình đứng yên lâu mà lời nói đã sang chuyện khác thì người xem lại thấy hình và lời lệch nhau, cũng mệt không kém.
Nhịp chậm mà vẫn giữ được người xem cần mấy thứ nhỏ:
- Chuyển cảnh mềm: hòa hình cũ vào hình mới trong nửa giây, thay vì cắt cái rụp.
- Chữ trên hình to và ở lâu: con số hay ý chính hiện đủ lâu để đọc hết hai lần.
- Giọng đọc có chỗ nghỉ: hết một ý thì ngừng nửa giây. Khoảng lặng đó giúp người xem kịp “cất” ý vừa nghe.
- Hình đúng chủ thể đang nói: nói về cái gì thì hình phải là cái đó. Hình đúng ý thì một cảnh dài vẫn không nhàm.
5. Mỗi kênh một nhịp, đừng bê nguyên từ kênh này sang kênh kia
Mình làm nhiều kênh cùng lúc. Sai lầm lớn nhất của mình là dựng kênh nào cũng một nhịp, vì đã quen tay. Kênh có người xem trẻ thì nhịp đó ổn. Kênh có người xem lớn tuổi thì chính nhịp đó làm hỏng video.
Giờ mỗi kênh mình ghi riêng vài con số nhịp: một cảnh trung bình dài bao lâu, đoạn mở đầu được cắt nhanh tới mức nào, chuyển cảnh kiểu gì. Dựng video mới thì mở ghi chú đó ra trước. Số liệu giữ chân của mấy video gần nhất tốt lên hay xấu đi thì sửa con số, không sửa theo cảm hứng.
Làm đúng nhịp cho đúng người xem quan trọng hơn dựng giỏi. Một video dựng bình thường mà vừa nhịp người xem sẽ được xem lâu hơn một video dựng đẹp mà người ta theo không kịp.
Việc làm ngay hôm nay
Mở video gần nhất của bạn trong trang quản lý kênh, vào biểu đồ giữ chân. Tìm chỗ đường tụt mạnh nhất. Bấm vào đúng giây đó, xem lại 20 giây quanh nó và đếm xem có bao nhiêu lần đổi hình.
Nếu đó là đoạn đổi hình dày nhất video, bạn đã có câu trả lời. Video tiếp theo, thử gộp các câu cùng ý thành một cảnh, rồi so lại biểu đồ. Một lần so là đủ để biết người xem của bạn cần nhịp nào.